ललितपुर । नेवार समुदायका विभिन्न सांस्कृतिक पर्वहरूमध्ये सिथि नखः एउटा विशेष महत्व बोकेको पर्व हो। परम्परागत रूपमा भोजभतेर, देवपूजा र सांस्कृतिक उत्सवसँग सम्बन्धित धेरै चाडपर्वहरू मनाइने भए पनि सिथि नखः भने वातावरण संरक्षण र सामुदायिक जिम्मेवारीसँग जोडिएको पर्वका रूपमा परिचित छ।
हरेक वर्ष ज्येष्ठ शुक्ल षष्ठीका दिन मनाइने सिथि नखः पर्वमा नेवार समुदायका मानिसहरू आफ्नो टोल तथा बस्तीमा रहेका परम्परागत पानीका स्रोतहरूको सरसफाइमा जुट्छन्। इनार, ढुंगेधारा, कुवा, पोखरी तथा राजकुलो जस्ता स्रोतहरू सफा गरी संरक्षण गर्ने परम्परा यस पर्वको मुख्य विशेषता हो।
विगतमा खानेपानीको प्रमुख आधार यिनै परम्परागत स्रोतहरू भएकाले वर्षायाम सुरु हुनुअघि तिनको सरसफाइ र मर्मत गर्ने चलन बसालिएको मानिन्छ। समय परिवर्तनसँगै आधुनिक खानेपानी प्रणालीको विकास भए पनि सिथि नखःले पानीका स्रोत संरक्षणको सन्देशलाई आजसम्म जीवित राखेको छ।
ललितपुर, काठमाडौं, भक्तपुरलगायत उपत्यकाका विभिन्न स्थानमा स्थानीय बासिन्दा सामूहिक रूपमा सरसफाइ अभियानमा सहभागी हुने गर्दछन्। यसले समुदायबीच सहकार्य, एकता र वातावरणीय चेतनाको विकास गर्न समेत महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ।
विशेषगरी जलवायु परिवर्तन र पानीका स्रोतहरूमा बढ्दो दबाबका बीच सिथि नखः पर्वले प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षण र दिगो व्यवस्थापनको सन्देश प्रवाह गरिरहेको छ। सांस्कृतिक परम्परासँगै वातावरणीय उत्तरदायित्व जोडिएको यो पर्व आजको पुस्ताका लागि पनि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ।
सिथि नखः केवल एउटा धार्मिक वा सांस्कृतिक पर्व मात्र नभई पानी, प्रकृति र समुदायबीचको सम्बन्धलाई मजबुत बनाउने जीवन्त सम्पदा हो।
